NL UK DE

1e Poolse Pantserdivisie

12-05-2022 t/m 02-07-2022

Foto-expositie over de Eerste Poolse Pantserdivisie augustus 1939 – 1947

 

Initiatief tot en inrichten van de expositie

Op verzoek van het Axelse Comité ter herdenking van 4 en 5 mei heeft de Poolse Ambassade in Nederland een set van 70 foto’smet als onderwerp de 1e Poolse Pantserdivisie in bruikleen gegeven.

Het Comité heeft Museum Het Warenhuis gevraagd deze foto’s tentoon te stellen. Daar heeft het museum op zeer korte termijn gehoor aan gegeven en enkele vrijwilligers hebben de foto’s geordend en fraai gepresenteerd in de expositiezaal boven.

De 1e Poolse Pantserdivisie

De 1e Poolse Pantserdivisie is een legeronderdeel dat vanaf 1 augustus 1944 deelnam aan de strijd in West-Europa en een flinke bijdrage leverde aan de bevrijding van delen van Frankrijk, België en Nederland. Oost-Zeeuws-Vlaanderen werd door onderdelen van de divisie bevrijd en de gevechten rondom Axel zijn alom in onze regio bekend. Vanwege de gelijktijdige operatie Market Garden en de daaruit voortvloeiende slag om Arnhem is de Poolse bijdrage aan de bevrijding helaas behoorlijk in de vergetelheid geraakt. Niettemin wordt die bijdrage in Axel nog elk jaar herdacht. En dat al sinds september 1945.

Herkomst van de foto’s

De getoonde foto’s dateren allemaal uit de periode 1939-1947. Ze zijn afkomstig uit de collecties van diverse fotografen: Andrzej Szubarga, Mikołaj Jabłonski, Cesław Datka, Marian Walentynowicz en anderen. Van Szobarga is bekend dat hij kapitein was in het 8e Polish Rifle Battaillon, 3e Polish Infantry Brigade, 1st Polish Armoured Division.

In 1984 is uit het werk van deze oorlogsfotografen een tentoonstelling samengesteld door de Krakowski Towarzystwo Fotograficzne, dat is de Fotografische Vereniging van Kraków. De tentoonstelling werd gemaakt voor het Muzeum Histyorii Fotografii. Dat is/was het Museum van de geschiedenis van de fotografie, te Kraków.

Voor een goed begrip van de samenstelling van deze tentoonstelling is het van belang te weten dat die nog gemaakt is in de (communisitische) Volksrepubliek Polen die bestond vanaf de Tweede Wereldoorlog tot in 1989. In 1989 waren er de eerste vrije verkiezingen, en werd Polen een democratie. Zonder meer informatie is het niet mogelijk te beoordelen wat de oorspronkelijke selectiecriteria voor de tentoonstelling waren.

Deze zwartwit foto’s werden allemaal gereproduceerd van de oorspronkelijke foto’s, die gemaakt waren in de oorlogsjaren. Voor de tentoonstelling werden ze opnieuw afgedrukt, allemaal op ongeveer hetzelfde formaat: zo’n 35 cm hoog en ca 50 cm breed. De foto’s werden stuk voor stuk op een kartonnen ondergrond geplakt en op de hoeken voorzien van ophanggaatjes, die verstevigd zijn met een holnietje.

Op de rugzijde is bij elke foto een stempel van de bovengenoemde fotoclub aangebracht plus een stempel met daarin in inkt ingevuld het archiefnummer van de betreffende foto. Ook staat er op de rugzijde van elke foto een groot volgnummer. In de expo hangen de nummers 1 t/m 130. Voor de tentoonstelling hebben we 70 foto’s in bruikleen gekregen. We hebben er 64 opgehangen. Van de overige zes ontbrak een vermelding van jaartal en locatie. Onze conclusie is dat de oorspronkelijke

tentoonstelling dus zeker ongeveer 2x zo groot geweest moet zijn. De ambassade weet niet waar de overige foto’s zich bevinden.

Opzet van de tentoonstelling

De foto’s zijn zoveel mogelijk chronologisch geordend. De eerste foto is gemaakt in augustus 1939. We zien Poolse soldaten poseren bij pantservoertuigen. Ze staan gereed om hun land te verdedigen tegen een komende Duitse aanval. Die aanval begint een maand later. De laatste foto dateert uit ca 1947. Men ziet weer Poolse militairen met tanks, die ditmaal zijn opgeladen op treinwagons. De oorlog is voorbij en de 1e Poolse Pantserdivisie wordt ontbonden. Na acht jaar onder de wapenen te zijn geweest eindigt hun tocht in Wilhelmshaven en niet in Warschau. Ze behoren tot de overwinnaars, maar hun land is bezet door Rusland. Velen kunnen niet terug naar huis. Ze blijven in Nederland, België, Frankrijk, Engeland, Schotland, of emigreren b.v. naar Canada en de Verenigde Staten.

Tussen de begin- en eindfoto’s zie je de Polen in Hongarije, nadat ze hun land hebben moeten verlaten. Ze maken een grote reis via o.a. Frankrijk en komen uiteindelijk terecht in Schotland, nemen vanaf augustus 1944 deel aan de strijd in West-Europa. Op diverse plaatsen worden ze ook geëerd om hun inzet en moed.

Teksten

Elke foto is voorzien van een bijschrift in het Pools, Frans, Engels en Nederlands. 

Tekst: Piet de Blaeij, conservator Museum Het Warenhuis

Foto: Wselkie prawa reprodukcii zastrezone / Alle reproductierechten voorbehouden